نرم افزار مدیریت

با پدر بزرگ اسباب بازیهای ایران آشنا شوید

« پدربزرگ اسباب بازی ها » ! این شاید شیرین ترین لقبی باشد که به‎توان به یک پژوهشگر سرزنده و خوش ذوق داد؛ کسی که در هشت دهه عمرش نزدیک به 200 نوع اسباب بازی قدیمی را احیا کرده و به این لقب رسیده است.

استاد زردشت هوش ور، اگر چه در دانشگاه تهران در رشته جغرافیای پزشکی تدریس می کند اما سال هاست زندگی اش با تاریخ پیوند خورده است؛ تاریخ تحولات اسباب بازی ها در ایران.
درباره چگونگی دنیای کودکان در تاریخ گذشته ایران و ابزار و وسایلی که به نام اسباب بازی برای کودکان تعریف شده است، اطلاعات دقیقی در دست نیست، اما زردشت هوش ور می گوید: « مورخین کهن به مقوله اسباب بازی بی توجه بوده و کمتر به مطالعه و توضیح در خصوص کم و کیف آن پرداخته اند، زیرا در گذشته دور، کودک پایگاه اجتماعی روشنی نداشته و در واقع یک خلاء تاریخی در مورد اسباب بازی ها در ایران وجود دارد که علت اصلی آن کم توجهی به دوره‎ی کودکی نسبت به دوره های دیگر عمر است. »
استاد زردشت هوش ور متولد 1310 اهل یکی از محلات قدیم تهران است. کودکی اش به تحصیل در مدرسه دارالفنون گذشت و در سال 1375 بعد از 31سال تدریس و تحقیق در دانشگاه تهران با مقام استاد تمامی بازنشسته شد و به دنیای اسباب بازی ها راه پیدا کرد.
استاد هوش ور، لقب « پدر جغرافیای پزشکی ایران » را دارد و این لقب را استاد محمد گنجی که خود پدر جغرافیای ایران بود به او داد. بعد از بازنشستگی، به خاطر علاقه زیادی که به بررسی جغرافیایی فرهنگی و خرده فرهنگ های مادی ایرانیان داشت، شروع به بازسازی حدود 200 اسباب بازی قدیمی ایران کرد.

 

با پدربزرگ اسباب بازیهای ایران آشنا شوید

خانه بوی تاریخ می دهد

گوشه گوشه خانه استاد هوش ور نشان از تاریخ ایران دارد. در کنار ظروف و تابلوهایی قدیمی، کاشی های برجسته و مجسمه های چینی هفت رنگ، « شهر فرنگ » نقره ای کوچکی قرار دارد که استاد هوش ور آن را در اتاق کارش، کنار کتابخانه پر و پیمانش گذاشته است. جایی نزدیک به قفسه کتاب های تاریخی.
شهر فرنگ یکی از معدود اسباب بازی های قدیمی است که در خانه استاد هوش ور جلوی دید قرار دارد و مهمانان خانه را به بیش از صد سال پیش می‎برد؛ زمانی که هنوز تلوزیون و سینما در ایران رواج نیافته بود و بچه های خیابان از دریچه این جعبه جادویی چهار گوش عکس های قدیم ایران و نقاط دیدنی و معروف جهان را می دیدند و سفری مجاز می کردند.
از استاد هوش ور درباره علت بازسازی دوباره اسباب بازی های دوران کودکی‎اش می پرسم و او با لبخند مهربانی می گوید: « بعد از بازنشستگی کنار کارهایی که به فکر انجامش بودم ادای یک دین از همه برایم ارزشمند تر بود و آن دین به کودکی من بود. اینکه بتوانم در کنار داستان هایی که برای کودکان می نوشتم، اثری ملموس و ماندگار به فرهنگ مادی ایران در این حوزه بیفزایم و آن را در ایجاد و راه اندازی “موزه ملی اسباب بازی” یافتم.»
پدر اسباب بازی های ایران از اینکه چگونه شروع به ساخت دوباره اسباب بازی ها کرده است، برایم تعریف می کند: « بعد از تحقیقات پیمایشی و میدانی و مرور مطالعاتی لازم، در کارگاه کوچکی که در خانه داشتم هر اسباب بازی را ابتدا با مرور خاطرات قدیمی خود، طراحی کرده و با روش آزمون و خطا در 22 ماه، 210 اسباب بازی را بازسازی کردم. در واقع هیچ یک از دست ساخت های من ابتکار و ابداع امروز من نیست بلکه این اسباب بازی های تنها بازسازی دقیقی از اسباب بازی های آن روزگار است، چون آن زمان مثل امروز اسباب بازی را معمولا دیگران برای کودکان نمی ساختند و خود کودکان فکر می کردند و بر اساس نیازشان وسیله ای را با دور ریختی هایی که در اطرافشان بود، می ساختند به این صورت اسباب بازی های کودکان عمدتا نتیجه ذهن خلاق آنها بود.»
لا به لای این اسباب بازی ها، ماشین صابونی، عروسک های نخودی، فرفره، فوتینا، علی ورجک و بارفیکس باز برای نسل ما بیشتر آشنا هستند. اما بین آنها نمونه هایی هم دیده می شود که عمر استفاده از آنها به بیش از صدسال قبل می رسد. اسباب بازی هایی که شاید بعضی از آنها هنوز هم در بین کودکان رایج باشد. مثل انواع تیرکمان های دست ساز که عمرشان به بیش از 120 سال می رسد؛ در واقع از زمانی که لاستیک در قالب چرخ ماشین وارد ایران شد و کودکان از تکه های آن تیرکمان ساختند و جنگ های کودکانه شان را در خیابان ها راه انداختند!
استاد هوش ور یکی از جغجغه های قدیمی را هم با حلب بازسازی کرده و درباره اش می گوید: « تاریخچه جغجغه به طبیعت بر می گردد و یک گیاه خودرو که در مناطق خشک به چشم می خورد. دانه های این گیاه در درونش صدا می دهند و انسان هم از آن اقتباس کرده و برای سرگرمی کودکان و آرامش آن ها جغجغه هایی به شکل های مختلف ساخته که اولین نمونه های آن از جنس حلبی بوده است.»
شاه عبدالعظیم؛ آرزوی کودکان دیروز
استاد هوش ور می گوید که بازی کار کودکان است و اسباب بازی وسیله کار آنها. به قول خودش، « هر جا کودکی باشد اسباب بازی هم وجود دارد. » او می گوید: « در اینجا بحثی با عنوان جغرافیای اسباب بازی و بازی های جغرافیایی هم مطرح می شود چرا که هر کودکی در هر منطقه آب و هوایی و بر حسب شرایط جغرافیایی و محدودیت و امکانات آن، اسباب بازی های خود را خلق می کند برای مثال اسباب بازی های منطقه سیستان و بلوچستان با منطقه گیلان و مازندران تفاوت هایی دارد.»
می پرسم قدیم ها غیر از اینکه کودکان خودشان اسباب بازی می ساختند جایی بود که اسباب بازی هم بفروشند که او در جواب می گوید: «در زمان کودکی ما منطقه شهر ری یعنی همان شاه عبدالعظیم و اطراف حرم بزرگ ترین مرکز فروش اسباب بازی هایی بود که در گارگاه هایی توسط کارگران به صورت عمده ای ساخته می شد که بیشتر جنس آن ها از گچ، سفال، چوب و حلبی بود چون آن وقت ها هنوز پلاستیک اینچنین مثل امروز وارد مواد تولیدی نشده بود.»
استاد زردشت هوش ور تعریف می کند که آن موقع تمام آرزوی کودکی ما این بود که با خانواده به شاه عبدالعظیم برویم و برای ما اسباب بازی بخرند. گاهی خرید این اسباب بازی ها برای ما یک آرزو بود و بعد خریدن آنقدر از آن خوب نگهداری می کردیم که خراب نشود زیرا آن را آسان به دست نیاورده بودیم. اما از 60 سال قبل که پلاستیک به دنیای اسباب بازی وارد شد، ورق برگشت و دنیای اسباب بازی ها پرزرق و برق تر شد.
استاد هوش ور می گوید: «کم کم اسباب بازی هایی که کودکان با خلاقیت خود ساعت ها وقت گذاشته و می ساختند فراموش شد و جایش را اسباب بازی های امروزی که آماده در اختیار کودکان برای سرگرمی تولید شده است، گرفت و نتیجه آن شده که دیگر فرزندان ما خلاقیتی به خرج نمی دهند و از اسباب بازی تولید شده در کارخانه ها استفاده می کنند.»
با مثانه گاو فوتبال بازی می کردیم!
خاطراتی که پدر اسباب بازی ایران به آن اشاره می کند به زمانی بر می گردد که با یک هسته زردآلو و ساییدن چند ساعته آن روی سیمان یک سوت می ساختند، از بین خاطرات استاد، درست کردن یک توپ برای بازی فوتبال در کودکی خودش و دوستانش که در آن زمان تازه مردم ایران با این بازی آشنا شده بودند، جالب توجه است.
او می گوید: «یادم هست به علت اینکه توپ گران و کم یاب بود من و دوستانم تصمیم گرفتیم خودمان یک توپ درست کنیم. اول با یک توپ پارچه ای شروع کردیم اما به علت اینکه در هنگام خیس شدن سنگین می شد، نمی توانستیم به راحتی با آن بازی کنیم، نقشه ای که من در آن زمان کشیدم این بود که با مشکلات زیاد، یک مثانه گاو از یک قصابی به دست آوردیم و بعد از ساییدن آن روی خاک، زوائدش را پاک کرده و آن را با دهان باد کردیم. بعد از مادر یکی از بچه ها خواستیم تا پارچه ای رویش بدوزد و آن مثانه گاو شد یک توپ فوتبال که مدت ها با آن فوتبال بازی می کردیم.»
زردشت هوش ور با خنده ای بر لب سرانجام آن توپ را این‎طور برایم تعریف می کند: « آن توپ را هر شب در یک ظرف آب می گذاشتیم چون باید رطوبت به آن می رسید تا خشک نشود و نترکد، از این جهت هر شب یکی از بچه ها مسئول این کار در منزل می شد، متاسفانه در یکی از شب ها که نوبت من بود گربه ای به هوای بوی گوشت به سراغ ظرف آب آمد و با چنگ زدن توپ ما را ترکاند و تیم فوتبال ما را بدون توپ گذاشت. نمی دانید چقدر دردناک بود شنیدن صدای ترکیدن آن.»

با پدربزرگ اسباب بازیهای ایران آشنا شوید

جای خالی موزه  اسباب بازی

در کنار کارهای پژوهشی که زردشت هوش ور در زمینه « جمع آوری و بازسازی اسباب بازی های قدیمی و دست ساز استان تهران » انجام داده و تالیفاتی در زمینه جغرافیای پزشکی که در نتیجه آن، عنوانی را به دانش جغرافیا اضافه کرده است، تالیف مجموعه ای 5 جلدی با عنوان «دانشنامه مشاغل سنتی ایران» هم به چشم می خورد. مجموعه باارزشی که در واقع جزء برترین منابع در معرفی مشاغل در تاریخ ایران است اما متاسفانه هنوز توسط ناشری به چاپ نرسیده است.
استاد زردشت هوش ور می گوید که امیدوار است با پیگیری مسئولان مربوطه، موزه ای دائمی از تمام اسباب بازی های بازسازی شده اش راه اندازی کند: « هدف اصلی من از احیاء این اسباب بازی ها پر کردن آن خلاء تاریخی است که در تاریخ اسباب بازی های ایران وجود دارد، تک تک ما دوست داریم ایران صاحب یکی از کم نظیرترین موزه های جهان باشد و آن « موزه ملی اسباب بازی » است.» و بعد ادامه می دهد: «می دانیم که جمع آوری و یا بازسازی تمامی اسباب بازی های ایران که با قدمتی چند هزار ساله است، کار یک نفر نیست، از این جهت از تمام مردم همکاری و همیاری دارم که اگر کسی اسباب بازی قدیمی و دست ساز دارد به موزه هدیه کند و یا آن را بفروشد و یا چند روز امانت بدهد تا از روی آن بازسازی و اصل آن بازگردانده شود، در هر یک از حالات ذکر شده، شی مورد نطر با نام فرد در موزه ثبت می شود.»
استاد راهی را جلوی پای این افراد می گذارد تا از طریق نشانی الکترونیک این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید با او تماس برقرار کنند.
از خانه گرم و پر از مهر استاد که بیرون می آیم به کودکانی که از کنارم در خیابان رد می شوند نگاه می کنم، به اسباب بازی های آماده ای که گاهی در دستانشان می بینم و به یاد حرف های استاد می افتم که می گفت: «بازی کار کودک است و اسباب بازی وسیله این کار، ساختن اسباب بازی دنیایی خالص و ناب دارد که وصف آن به زبان نمی گنجد، شنیدن، دیدن و لمس اسباب بازی هایی که از میخ و حلبی و کاغذ و چوب درست شده اند مثل تجسم خاطرات شیرین کودکانه، انسان را جوان کرده و احساسات پاک بشری را جلا می دهد.»

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جدیدترین مطالب
پربیننده هفته
پربیننده ماه
خرید رپورتاژ خرید بک لینک نرم افزار مطب نرم افزار مطب نرم افزار رستوران نرم افزار انبارداری